Vrouwen schrijven Geschiedenis

Vrouwen schrijven Geschiedenis
Annemarie Nijenhuis

Het leven van Annemarie Nijenhuis lijkt historisch gezien van recente datum, maar voor Vrouwenbelangen schreef zij geschiedenis. Haar nauwkeurige grafieken en tabellen waren het fundament van de Acties van Vrouwenbelangen: M/V 50/50, Stem eens op een Vrouw en de Voorkeurstemmen-acties. Zo liet zij zien hoe weinig vrouwen er soms, per politieke partij, op kieslijsten stonden.annemarienijenhuis

Heel interessant waren vooral de voorkeurstemmen-acties. Ze adviseerde vooraf bij landelijke verkiezingen op welke vrouw op de lijst je moest stemmen om het totaal aantal vrouwen per politieke partij omhoog te krijgen.
In deze tijd zijn de acties algemeen geworden. Het zijn niet alleen de vrouwen, die zich proberen te profileren door voorkeurstemmen te verzamelen. Maar nog steeds ontstaan onverwachte effecten als kiezers via hun stem beslissen dat niet de partijtop, maar zijzelf bepalen wie zij belangrijk vinden. Zo is in 2014 de actieve Overijsselse boerin Annie Schreijer onverwacht met voorkeurstemmen in het Europese Parlement gekomen.

Annemarie groeide op in een harmonisch gezin in Groningen. Met als hobby: muziek, zang en cryptogrammen oplossen. Met belangstelling voor natuur, kunst en architectuur. Ze volgt computercursussen en al gauw wordt ze een kei in computers.
Na haar huwelijk in 1958 verhuist ze naar Den Haag waar zij een baan krijgt bij TNO en meewerkt aan de ontwikkeling van de automatisering. Na Voorburg en Rijswijk, waar haar dochters worden geboren, gaat ze naar Delft en krijgt belangstelling voor woninginrichting.

Annemarie vindt het niet terecht dat architecten en aannemers bijna altijd mannen zijn en zij zijn het die dan over de inrichting van woningen beslissen. Ze wordt lid van de Vrouwen Advies Commissie (VAC) voor de woningbouw. Daarin maakt zij zich sterk voor inspraak van bewoners en wordt van 1974 -1980 voorzitter van het VAC.

Dan gaat het snel. Zij wordt van 1978-1986 voorzitter van de Delftse Vrouwenraad (DVR), met aandacht voor o.a. thuiszorg voor gehandicapte kinderen. Drie jaar lang organiseert zij vrijwilligerswerk en eind jaren ’70 organiseert Annemarie zelf computercursussen.
Vanaf 1980 is ze bestuurslid van de Provinciale Vrouwen Raad Zuid-Holland (PVR) en vanaf 1986 voorzitter. Een groot aantal projecten van maatschappelijk belang wordt opgericht. Ze wordt Ridder in de Orde van Oranje-Nassau en in zijn toespraak verbaast het burgemeester H.V. van Walsum dat Mevrouw Annemarie Nijenhuis-Hasselman nog geen erelid was van de gemeente Delft.
Overzicht-TweedeKamer2012

En, intussen heeft zij aandacht voor politieke scholing.
In de jaren 70 waren er weinig vrouwen in de politiek. Meestal zette de partijtop hier en daar een z.g. Excuus Truus op de kieslijst, om de kiezers te laten zien dat de partij vrouwen serieus nam. Maar een eis van een 50/50-verdeling tussen mannen/vrouwen in de politiek? Dat was in die tijd ongehoord.

Ondertussen, in de werkgroep M/V 50/50 van de Nederlandse Vereniging voor Vrouwenbelangen, Vrouwenarbeid en en Gelijk Staatsburgerschap, houdt Annemarie de vinger aan de pols. In tabellen en grafieken geeft zij weer hoe de deelname van vrouwen in alle vertegenwoordigende lichamen procentueel verloopt. Haar materiaal en cijfers worden ook gebruikt in diverse cursussen, zoals de Politieke Scholingscursus.
Diverse acties door politieke vrouwenorganisaties volgen, zowel binnen hun eigen partij als daar buiten, en de percentages vrouwen op de kieslijsten stijgen. Langzaam weliswaar, en enkele partijen zoals de SGP blijven achter, maar ze stijgen …Nairobiklein

In 1985 stuurt Vrouwenbelangen twee van haar leden met de actie M/F  50/50 naar Nairobi naar de Vrouwen Wereld Conferentie. Na de eeuwwisseling bereikt de actie ook de Europese Vrouwen Lobby, die het doel 50/50 F/M in de politiek overneemt en ook het idee van het illustreren van de percentages met tabellen en grafieken. Annemarie’s inzet wordt internationaal!
Foto: Marijke Peters in 1985 in Nairobi.

Tot in 2015 blijft Annemarie trouw haar grafieken en tabellen maken. Europa, Provincies, Eerste en Tweede Kamer en Herindelingen.
Het meeste werk zijn echter de gemeenteraadsverkiezingen.
Bellen naar ambtenaren van gemeenten over de verkiezingslijsten, waarin het verschil tussen vrouwen en mannen soms niet duidelijk wordt gespecificeerd. Zij aan zij in de RaadDaarna grafieken samenstellen en alles publiceren op de website van Vrouwenbelangen, zodat de actie op het internet bekend wordt.

In 1996 verhuist Annemarie naar een appartement, dat zij vroeger als lid van de VAC zelf had beoordeeld. Het is een heerlijke flat met een prachtig uitzicht tot aan Rotterdam. Daar wordt ze lid van de Bewonerscommissie van Huiseigenaren, die regelmatig in haar flat bij elkaar komt. Ook wij zijn daar als redactie van de website van Vrouwenbelangen hartelijk ontvangen en werden met onze laptops, I-pads en Tablets meteen om de grote tafel gezet.

Eind december 2015 moeten wij helaas bedroefd melden, dat onze deskundige en hartelijke collega Annemarie Nijenhuis een waardevol leven heeft afgesloten. Wij condoleren haar familie van harte en kunnen hen slechts als troost meegeven dat wij goede herinneringen hebben en zullen houden aan onze lieve collega en vriendin Annemarie.

Namens de webredactie van Vrouwenbelangen, Joke Sebus

Marie Anne Tellegen

Blog over biografie Marie Anne Tellegen: medeverantwoordelijkheid van vrouwen door Arina Angerman

01 Sep 2015
In de zomer lees ik vaak een non-fictie boek. Nu de door W.H. Weenink soepel geschreven en prettig leesbare biografie Vrouw achter de troon Marie Anne Tellegen 1893-1976. Een vriendin leende haar paperback aan mij:-). Marie Anne 2015
Wim Weenink is met deze biografie genomineerd voor de Prinsjesboekenprijs 2015 (beste boek over de landelijke politiek) en staat op de longlist van de Libris Geschiedenisprijs 2015.

Hoe ken ik Marie Anne Tellegen?
Paperback + voetnoten & foto’s
Ik kende Mej. Mr. Marie Anne Tellegen vooral uit gesprekken met collega-historica Roos Vermeij (doctoraalscriptie over M.A. Tellegen) en samenwerkingspartner in de Aktie Man/Vrouw 50/50 van Vrouwenbelangen Willy Stigter-Gonggryp (verzetsstrijdster en medewerkster van het Nederlandsche Vrouwen Comité).

Er moet een vrouw in

Ik las vorige zomer over Marie Anne Tellegen in het derde gedeelte van de door Margit van der Steen geschreven biografie over Hilda Verwey-Jonker. (Noot 1)
Ik zocht toen op Google naar Marie Anne Tellegen en ontdekte de volgende passage “Door toedoen van Tellegen werd het devies ‘Er moet een vrouw in’ nogal eens tot uitvoering gebracht, zoals bijvoorbeeld in de afvaardiging naar de eerste Algemene Vergadering van de Verenigde Naties.”

Deze digitale passage is geschreven door de biografe van Aletta Jacobs: Mineke Bosch (Hoogleraar Moderne Geschiedenis). In het begin van de jaren 80 leerden Mineke en ik elkaar kennen tijdens onze activiteiten voor de Vereniging voor Vrouwengeschiedenis in Groningen.

Feministe die vrouwen en organisaties verbond

In dit blog herlees ik twee paragrafen die vrouwen in de titel hebben ‘Strijden voor rechten van vrouwen’ en ‘Voorspraak voor vrouwen’ uit de periode dat Marie Anne Tellegen als ambtenaar – sociale zaken en statistiek – werkte na haar studie bij de gemeente Utrecht en als directeur van het Kabinet der Koningin Wilhelmina & Juliana in Den Haag.

De crisis in de jaren 30 maakt Marie Anne Tellegen ervan bewust dat ‘de strijd om de plaats van de vrouw in de maatschappij niet was gewonnen‘. (p 61)
Zij raakt via de Vereeniging van Vrouwen met Academische Opleiding (VVAO) betrokken in de strijd voor het kunnen (blijven) werken van vrouwen. Zij vindt dat vrouwen en mannen gelijkwaardig aan de samenleving moeten kunnen deelnemen. Marie Anne Tellegen is zelf een (bewust) alleenstaande werkende vrouw.

Marie Anne Tellegen wordt eind 1934 presidente van de VVAO en zit van 1935 tot 1937 ook in het hoofdbestuur van de Vereniging voor Vrouwenbelangen en Gelijk Staatsburgerschap (de grootste feministische organisatie van dat moment).cover Verwey-Jonker er moet een vrouw in 180
Begin 1935 vormen deze 2 en 8 andere vrouwenorganisaties het gezamenlijke Comité tot Verdediging van de Vrijheid van Arbeid voor de Vrouw (CVVAV). Ze strijden ‘tegen het verschuiven van de werkloosheid naar de (gehuwde of huwende) vrouw’ (p 63).

Graag deel ik een citaat uit een interview met Marie Anne Tellegen in het Algemeen Handelsblad (NRC) uit 1935
“Het nadeel van deze generatie [vrouwen] is geweest, dat zij alles heeft gekregen, zonder dat zij daarvoor behoefde te vechten.”
W.H. Weenink typeert M.A. Tellegen als vormende van oftewel lerende aan de jonge generatie vrouwen. (p 66) ‘Ze hamert erop dat de samenleving niet zonder de eigen inbreng van de vrouw kan.’ (p 77)

Er kan en moet een vrouw in

Marie Anne Tellegen maakte zich als voorzitter van 1945 tot 1956 van het Nederlandsche Vrouwen Comité (NVC) sterk voor het deelnemen van vrouwen aan het maatschappelijke proces. In het NVC hadden bewezen landelijk werkende vrouwenorganisaties, zoals de VVAO of Vrouwenbelangen, één vertegenwoordigster.
Er heerste een grote overeenstemming over ‘Er moet een vrouw in’. Marie Anne Tellegen lobbyde vanuit haar functie als voorzitter en directeur om vrouwen op belangrijke en verantwoordelijke posten te krijgen.

Zoals een lid in de delegatie naar de eerste Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in 1946 in Londen: Hilda Verwey-Jonker. Verwey-Jonker wordt als vertegenwoordigster van het NVC beschouwd. (p 220) En een vrouw in de Nederlandse parlementaire delegatie naar de Raad van Europa: Marga Klompé h250Marga Klompé wordt plaatsvervangend gedelegeerde.
Later wordt Klompé in 1956 de eerste vrouwelijke minister van Nederland op Maatschappelijk Werk (nu VWS).

Tellegen vindt dat mannen denken vanuit abstracties en dat vrouwen de werkelijkheid achter die abstracties ervaren. (p 225) Volgens Marie Anne Tellegen moest de ‘eigen waarde’ van de vrouw het uitgangspunt zijn: de overtuiging dat vrouwen vanuit de eigen aard en ervaring een aparte stem moeten laten horen. (p 227)

In 1976, kort voor haar dood, zegt ze: “De kern van de zaak was de Nederlandse vrouw ertoe te brengen medeverantwoordelijkheid te aanvaarden in het besef van eigen waarde. Er was een groot gebrek aan vrouwen die verantwoordelijkheid op zich willen nemen. Verantwoordelijkheid brengt eenzaamheid met zich mee en betekent op je zelf terugvallen.” (p 243).Neelie - tien

Ook Neelie Smit Kroes liet van zich horen tijdens de Europese Verkiezingen in 2014. “Er moeten minstens 10 vrouwen als Eurocommissaris in de Europese Commissie”!

Leeservaring

Volgens de flaptekst beschrijft de biografie Vrouw achter de troon het leven van een onafhankelijke vrouw: een ‘onderkoningin’. Ik heb van het lezen ervan genoten …ook van hoofdstukken over Marie Anne Tellegen haar rollen in de jaren 20, het verzet tijdens de oorlog, de coalities met de minister-presidenten Willem Drees of Louis Beel en tenslotte in de relatie met Koningin Juliana en prins Bernhard.Arina met foto Aletta Jacobs

Noot 1. Blog http://angermaneuropa.blogspot.nl/2014/07/hilda-verwey-jonker-jaren-50-feminist.html

Arina Angerman, entrepreneur Social Media 4 Boomers, is partner van bol.com Wanneer lezers (V/M) van angerman.europa via een link in de blogs een boek kopen, verdient Arina met deze transactie een kleine commissie.

BOEKEN

Atria – Kennisinstituut voor Emancipatie en Vrouwengeschiedenis

Onze collecties bestaan uit boeken, tijdschriften, beeldmateriaal en archieven, muziekwerken en dagboeken, documentatiemateriaal over onderwerpen en personen.

Digitaal materiaal
Daarnaast heeft Atria een online archief met video-interviews, een ‘full-text online’ beschikbare collectie historische boeken, foto’s, affiches, voorwerpen, tijdschriften en archieven. Bovendien ontwikkelt Atria websites, databases en digitale dossiers waar in alle informatie over specifieke onderwerpen is samengebracht.

Unieke collectie
De bibliotheekcollectie van Atria heeft veel uniek materiaal: bijna 50% van de boeken en 80% van de tijdschriften is in geen andere bibliotheek in Nederland te vinden. De collectie is opgenomen in PiCarta en in Worldcat, de grootste bibliotheekcatalogus ter wereld. Documenten in de archieven zijn bijna altijd uniek.
Voor informatie, klik hier …